ارزیابی تأثیر سطوح کم آبیاری بر عملکرد و اجزای عملکرد ژنوتیپ‌های گلرنگ

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه زراعت، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران.

2 دانشیار، گروه زراعت، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران

3 استادیار، گروه زراعت، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران

چکیده

به‌منظور بررسی تنش کم آبی بر عملکرد دانه و اجزای عملکرد ژنوتیپ‌های گلرنگ، آزمایشی به صورت کرت‌های خرد شده در قالب طرح پایه بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه شهرکرد، در بهار سال 1395 انجام شد. در این پژوهش، تیمار‌ها شامل سه سطح آبیاری براساس 100، 75 و 50 درصد نیاز آبی گیاه و ژنوتیپ‌های گلرنگ شامل سینا، محلی اصفهان و فرامان بودند. نتایج نشان داد تنش کم آبی موجب کاهش معنی‌دار تعداد شاخه‌های جانبی در هر بوته، ارتفاع بوته، تعداد غوزه در بوته، تعداد دانه در غوزه، وزن هزاردانه، عملکرد دانه، درصد روغن، عملکرد روغن، زیست توده و شاخص برداشت شد. کمترین عملکرد دانه (1196 کیلوگرم در هکتار) و عملکرد روغن (313 کیلوگرم در هکتار) از تیمار تنش کم آبی50 درصد و بیشترین عملکرد دانه (2310 کیلوگرم در هکتار) و عملکرد روغن (659 کیلوگرم در هکتار) از تیمار 100 درصد نیاز آبی به‌دست آمد. همچنین نتایج نشان داد در بین ژنوتیپ‌های گلرنگ از نظر صفات مورد مطالعه تفاوت معنی‌داری وجود داشت به‌طوری که بیشترین عملکرد دانه (1998 کیلوگرم در هکتار) و عملکرد روغن (561 کیلوگرم در هکتار) در ژنوتیپ سینا و کمترین عملکرد دانه (1659 کیلوگرم در هکتار) و عملکرد روغن (426 کیلوگرم در هکتار) در ژنوتیپ محلی اصفهان مشاهده شد. نتایج نشان داد تفاوت‏‌های موجود در بین ژنوتیپ‌‏ها از نظر صفات مورفولوژیک، درصد روغن و عملکرد روغن از مولفه‏های مهم بوده که می‏‌تواند در انتخاب ژنوتیپ‌‏ها و یا ارقام مناسب تحت شرایط خشکی از آن استفاده کرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Evaluation of the effect of deficit irrigation regimes on grain yield and yield components of safflower genotypes

نویسندگان [English]

  • Fateme Mohtashami 1
  • Mahmoud Reza Tadayon 2
  • Parto Roshandel 3
1 Ph.D. Student, Department of Agronomy, Faculty of Agriculture, Shahrekord University, Shahrekord, Iran.
2 Associate Professor, Department of Agronomy, Faculty of Agriculture, Shahrekord University, Shahrekord, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Agronomy, Faculty of Agriculture, Shahrekord University, Shahrekord, Iran.
چکیده [English]

In order to evaluate the effect of water deficit stress on seed yield and yield components of safflower genotypes (Carthamus tinctorius L.), an experiment was conducted as a split plot with three replicates at the research filed of University of Shahrekord in spring 2016. Treatments consisted of three levels of irrigation based on 100%, 75% and 50% of the plant’s water requirement and three selected safflower genotypes including Sina, Isfahan and Faraman. Results indicated that deficit irrigation caused a significant reduction in all traits including the number of lateral branches per plant, plant height, head number per plant, number of seed per head, seed thousand weight, seed yield, oil percentage, oil yield, biological yield and harvest index. The lowest values of seed yield (1196 kg.ha-1) and oil yield (313 kg.ha-1) were obtained in the deficit irrigation treatment of 50 %plant water requirement and the highest seed yield (2310 kg.ha-1) and oil yield (561kg.ha-1) were obtained in 100% plant water requirement. The results showed that there was a significant difference among investigated safflower genotypes, and the highest seed yield (1998kg.ha-1) and oil yield (561kg.ha-1) were obtained in Sina genotype and the lowest seed yield (1659kg.ha-1) and oil yield (426 kg.ha-1) were obtained in local Isfahan genotype. The results showed that the differences among genotypes in terms of morphological traits, oil percentage, and oil yield were important components that could be used to select genotypes or appropriate cultivars with drought conditions.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Biological yield
  • grain thousand weight
  • harvest index
  • oil percentage
  • oil yield
باغخانی ف و فرحبخش ح (1387) اثرات تنش خشکی بر عملکرد و برخی صفات فیزیولوژیکی سه رقم گلرنگ بهاره. پژوهش کشاورزی: آب، خاک و گیاه در کشاورزی. 8(2): 45-57.
بختوری ص ب، پاسبان اسلام ب، قربی چلکی س و محمدی ح (1394) اثر پرایمینگ و تنش کم‌آبی بر رشد، عملکرد و اجزای عملکرد گلرنگ. پژوهش‌نامه گیاهان دانه روغنی ایران. 4(2): 59-74.
بهدانی م و جامی الاحمدی م (1389) عکس‌العمل ارقام بهاره گلرنگ (Carthamus tinctorius L.) به فواصل مختلف آبیاری در شرایط بیرجند. پژوهش‌های زراعی ایران. 8(2): 315-323.
پاسبان اسلام ب (1390) تأثیر تنش خشکی بر عملکرد دانه و روغن ژنوتیپ­های پاییزه گلرنگ. مجله علوم گیاهان زراعی ایران. 42(2): 275-283.
پالیزدار م، دلخوش ب، شمیرانی­راد ا و نور محمدی ق (1391) بررسی اثر رژیم­های آبیاری و مقادیر پتاسیم بر عملکرد و اجزای عملکرد گلرنگ (Carthamus tinctorius L.). تحقیقات گیاهان دارویی و معطر ایران. 28(4): 628-645.
پورداد س وجمشید مقدم م (1392) بررسی تنوع ژنتیکی در کلکسیون گلرنگ (Carthamus tinctorius) در شرایط دیم کشور. مجله زراعت دیم ایران. 1(3): 1-16.
پهلوی م ه، سعیدی ق و میرلوحی آ ف (1397) پاسخ به گزینش غیرمستقیم برای عملکرد و میزان روغن دانه در گلرنگ. مجله تولید گیاهان زراعی. 1(3): 49-639.
خلیلی م، تقوی م و پور ابوقداره ع (1392) ارزیابی عملکرد دانه و برخی از صفات زراعی و مورفولوژیک در ژنوتیپ­های بهاره گلرنگ (Carthamus tinctorius L.) در شرایط آبیاری و دیم. اصلاح گیاهان زراعی. 16: 139-148.
شیراوند ر و مجیدی م م (1392) مقایسه گونه­های وحشی و اهلی گلرنگ (Carthamus tinctorius L.) از نظر تحمل به تنش خشکی و تنوع صفات مرفولوژیک و زراعی. پژوهش­های زراعی ایران. 12(4): 738-750.
فتحیان ش، احسان­زاده پ (1391) ارتباط برخی خصوصیات فیزیولوژیک با عملکرد در گلرنگ بهاره در دو رژیم آبیاری. مجله علوم گیاهان زراعی ایران. 43(4): 649-659.
فراست م، ساجدی ن و میرزاخانی م (1387) واکنش صفات گیاهی چهار ژنوتیپ گلرنگ در شرایط تنش کمبود آب. یافته­های نوین کشاورزی. 3(1): 67-81.
فرجام س، رخزادی ا، محمدی ه و سمکو ق ش (1392) اثر تنش قطع آبیاری و محلول­پاشی اسید سالیسیلیک بر رشد، عملکرد و اجزای عملکرد سه رقم گلرنگ بهاره. فصلنامه علمی پژوهشی فیزیولوژی گیاهان زراعی. 6(23): 99-112.
فرخی­نیا م، رشدی م، پاسبان اسلام ب و ساسان دوست ر (1390) بررسی برخی از ویژگی­های فیزیولوژیک و عملکرد گلرنگ بهاره تحت تنش کمبود آب. مجله علوم گیاهان زراعی ایران. 42(3): 545-545.
فرشی ع، سیادت ح، دربندی ص، انتصاری م ر، خیرابی ج، میرلطفی م، سلامت ع و سادات میرئی م ح (1382) مدیریت آب آبیاری در مزرعه. چاپ اول. انتشارات کمیته ملی آبیاری و زهکشی ایران. 200 ص.
فنایی ح ر، کیخا ه و پیری ع (1394) اثر پرایمینگ بذر بر عملکرد دانه و روغن گلرنگ تحت شرایط کم‌آبیاری. علوم و تحقیقات بذر ایران. 2(2): 49-59.
کافی م و رستمی م (1386) اثر تنش خشکی در مرحله رشد زایشی بر عملکرد، اجزای عملکرد و درصد روغن سه رقم گلرنگ (Carthamus tinctorius L.) در شرایط آبیاری با آب شور. پژوهش­های زراعی ایران. 5(1): 121-131.
میلادی لاری ا، احسان­زاده پ (1389) تأثیر منفی تنش خشکی بر عملکرد گلرنگ از طریق کاهش سطح فتوسنتزکننده و کارایی کوانتومی فتوسیستم II. علوم گیاهان زراعی ایران. 41(2):375-382.
یاری پ، کشتکار ا م و سپهری ع (1393) بررسی تأثیر تنش رطوبتی بر رشد و عملکرد گلرنگ بهاره. فناوری و تولیدات گیاهی. 14(2): 101-117.
Amini H, Arzani A and Bahrami F (2013) Seed yield and some physiological traits of safflower as affected by water deficit stress. International Journal of Plant Production. 7 (3): 598-614.
Asghari B and Gharibi asl S (2016) The oil and protein content of Isfahan’s safflower in different periods of irrigation, levels of humic acid and superabsorbent. International Journal of Life Science and Pharma Research. 1: 56-63.
Ashrafi E and Razmjoo Kh (2010) Effect of Irrigation Regimes on Oil Content and interspecific variation and environmental control. New Phytologist. 193: 30-50.
Asqarpanh J and Kazemivash N (2013) Pharmacology and medicinal properties of (Carthamus tinctorius L). Chines Journal of integrative Medicine. 19(2): 59-53.
Beyyavas V, Haliloglus H, Copur O and Yilmaz A (2011) Determination of seed yield and yield components of some safflower (Carthamus tinctorius L.) cultivar s; lines and populations under the semi-arid Conditions. South African Journal of Biotechnology. 10: 527-534.
Isanbullouglu A, Gocmen E, Gezer E, Pasa C and Konukcu F (2009) Effect of water stress at different development stages on yield and water productivity of winter and summer safflower (Carthamus tinctorius L.). Agricultural Water Management. 96: 1429-1434.
Ma Q, Niknam SR and Turner DW (2000) Respenses of osmotic adjustment and seed yield of Brassica napus and B.juncea to soil water deficit at different growth stages. Australian Journal of Agricultural Research. 57(2): 221-226.
Poorter H, Niklas K, Reich PB, Oleksyn J, Poot P and Mommer L (2012) Biomass allocation to leaves, stems and roots: meta-analyses of interspecific variation and environmental control. New Phytologist. 193: 30-5030.
Yau SK (2006) Winter versus spring sowing of rain–fed safflower in a semi- arid, high- elevation Mediterranean environment. European Journal of Agronomy. 10: 1-8.