اثر تنش خشکی روی برخی خصوصیات مورفولوژیکی، کمیت و کیفیت اسانس در اسطوخودوس

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم باغبانی، دانشکدة تولید گیاهی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران

2 دانشیار گروه اصلاح نباتات و بیوتکنولوژی، دانشکدة تولید گیاهی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران

3 استادیار گروه مهندسی کشاورزی، پژوهشکدة گیاهان و مواد اولیۀ دارویی دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

4 کارشناس ارشد گروه علوم باغبانی، دانشکدة تولید گیاهی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران

چکیده

به‌منظور بررسی اثر سطوح مختلف تنش آبی بر رشد، عملکرد و ترکیب اسانس برگ گیاه اسطوخودوس، آزمایشی گلدانی برپایۀ طرح کاملاً تصادفی با پنج تیمار و سه تکرار، در دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان در سال 1393 انجام گرفت. تیمارهای تنش آبی شامل 100، 85، 70­، 55 و 40 درصد ظرفیت ­زراعی بودند. نتایج تجزیه‌های آماری نشان داد تنش آبی اثر معناداری بر مؤلفه‌های رشدی، درصد و ترکیب اسانس داشت .با کاهش مقدار آب خاک، طول ساقه، وزن­ تر ساقه و وزن­ تر ریشه و وزن خشک ریشه کاهش یافت و طول ریشه و درصد اسانس ابتدا افزایش و سپس کاهش پیدا کرد. کاهش مؤلفه‌های رشدی در سطح پنجم تنش (40 درصد ظرفیت زراعی) چنان بود که در این سطح بوته‌ها گل بسیار کمی تولید کردند. به همین منظور، برای ایجاد یکنواختی در نتایج آزمایش در همۀ تیمارها، برای بررسی فاکتورهای مربوط به اسانس، برگ­ها تجزیه شدند که بیشترین درصد اسانس در شرایط رطوبتی 85 درصد به‌دست آمد. مهم‌ترین ماده در ترکیب اسانس برگ اسطوخودوس، بورنئول است که با افزایش سطح خشکی مقدار آن افزایش زیادی نشان داد. همچنین کامفور که سبب کاهش کیفیت اسانس می‌شود، با افزایش سطح خشکی ابتدا کاهش و سپس افزایش یافت. ازاین‌رو می‌توان نتیجه گرفت در سطوح اولیۀ تنش خشکی (85 درصد) درصد اسانس افزایش می‌یابد، ولی با شدیدتر شدن تنش (55 درصد) علی­رغم کاهش در درصد اسانس تولیدشده، کیفیت اسانس افزایش خواهد داشت. بنابراین بهترین سطح تنش برای افزایش اسانس 85­ و برای افزایش کیفیت اسانس 55 درصد ظرفیت زراعی است.
 
 
 
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The effect of drought stress on the growth, essential oil yield and chemical composition of Lavender

نویسندگان [English]

  • Sarah Khorasaninejad 1
  • hassan soltanloo 2
  • seyedeh sanaz ramezanpour 2
  • javad hadian 3
  • Sadegh Atashi 4
1 Assistant Professor, Department of Horticultural Sciences, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Gorgan, Iran
2 Associate Professor, Department of Plant Breeding and Biotechnology, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Gorgan, Iran.
3 . Associate Professor, Department of Plant Breeding and Biotechnology, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Gorgan, Iran.
4 . M.Sc., Department of Horticultural Sciences, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Gorgan, Iran
چکیده [English]

The current research was carried out according to a completely randomized design with three replications to study the effect of drought stress on growth parameters, essential oil constituents and yield of lavender at Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources in 2012. Five levels of water deficit stress including D1 (100 percent FC, control), D2 (85 percent FC), D3 (70 percent FC), D4 (55 percent FC) and D5 (40 percent FC) were investigated during four months. Results indicated that drought stress motivated a significant influence in all of the growth parameters and essential oil yield and percent (P<0.05). In decrease in soil water lead to reduce in stem length, shoot wet weight, root wet weight and root dry weight and increase in length of root and essential oil percent, at first, and then reduction in this two parameters. Reduction in growth parameters lead to reduce in number of flower in 5th level, therefor leaves essential oil were analysed because of uniformity in results. The highest values of essential oil percent were obtained under 85percent field capacity. The most important of essential oil component is Borneol that increased. The least values of Camphor were obtained under 85 percent field capacity. Also, the medium level of drought stress caused to icrease in percent and quality of lavender essential oil.
 
.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Borneol
  • camphor
  • Growth parameters
  • Lavender
  • water stress

1 . آرزمجو ا، حیدری م و قنبری ا (1389) اثر تنش خشکی و نوع کود بر عملکرد و کیفیت بابونۀ آلمانی. علوم زراعی ایران. 12(2): 111-100.

2 . احمدی­خواه ا (1388) واکنش گیاهان به تنش‌های محیطی غیرزنده. انتشارات دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان. 326 ص.

3 . افضلی ف، شریعتمداری ح، حاج­عباسی م ع و معطر ف (1386) تأثیر تنش­های شوری و خشکی بر عملکرد گل و میزان O-فلاونول گلیکوزیدها در گیاه بابونه (Matricaria chamomilla). تحقیقات گیاهان دارویی و معطر ایران. 23(3): 390-382.

4 . امید­بیگی ر (a1384) رهیافت‌های تولید و فرآوری گیاهان دارویی. جلد اول. انتشارات آستان قدس رضوی. 283 ص.

5 . امیدبیگی ر (b1384) تولید و فرآوری گیاهان دارویی. جلد سوم. انتشارات آستان قدس رضوی. 400 ص.

6 . بخت­آزار ز (1387) مروری بر مشخصات و خواص و کاربرد اسانس‌های گیاهی. 230 ص.

7 . بی­نام. پایگاه الکترونیکی خدمات پزشکی ایران. WWW.IranEMs.com                       

8 . حسنی ع (a 1385) اثر تنش آبی ناشی از پلی­اتیلن گلایکول بر خصوصیات جوانه­زنی گیاه ریحان. تحقیقات گیاهان دارویی و معطر ایران. 21(4): 543-535.

9 . حسنی ع (b1385) بررسی تأثیر تنش کم‌آبی بر رشد، عملکرد و میزان اسانس گیاه دارویی بادرشبو (Dracocephalum moldavica). تحقیقات گیاهان دارویی و معطر ایران. 22(3): 261-256.

10 . جوانشیر ع، زهتاب سلماس س، امیدبیگی ر، آلیاری ه و قاسمی­گلعذاری ک (1380) اثرات آبیاری و تاریخ کاشت بر روی میزان اسانس و آنتول در گیاه دارویی انیسون. همایش ملی گیاهان دارویی ایران. مؤسسة تحقیقات جنگل­ها و مراتع کشور.

11 . طبائی­عقدائی ر و بابائی م (1385) مشاهدۀ شاخص­های ژنتیکی گل­ محمدی از نظر واکنش به خشکی در مرحلۀ اولیۀ رشد. تحقیقات ژنتیک و اصلاح گیاهان مرتعی و جنگلی ایران، 8 . مؤسسۀ تحقیقات و جنگل­ها و مراتع کشور (26-24 بهمن 1380). صص. 118-117.

12 . عباس­زاده ب، شریفی­عاشورآبادی ا، لباسچی م ح و نادری­حاجی باقرکندی م (1386) اثر تنش خشکی بر میزان پرولین، قندهای محلول، کلروفیل و آب نسبی بادرنجبویه (Melissa officinalis L.). تحقیقات گیاهان دارویی و معطر ایران، 23(4): 513-504.  

13 . عباسقلی زاده م (1390) اثر تنش خشکی بر خصوصیات کمی و کیفی گیاه دارویی پونه­سای البرزی (Nepeta rasmosa). پایان­نامة کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد اسلامی، واحد رودهن، 86 ص.

 

14 . Aziz EA, Hendawi ST, Azza EED and Omer EA (2008) Effect of soil type and irrigation intervals on plant growth, essential oil and constituents of Thymus vulgaris Plant. Amrican-Eurasian Journal Agriculture and Enviromental Sciences. 4(4): 443-450.

15 . Farahani HA, Valadabadi SA, Daneshian J and Khalvati MA (2009) Evaluation changing of essential oil of balm (Melissa officinalis L.) under water deficit stress conditions. Journal of Medicinal Plants Research. 3(5): 329-333.

16 . Haig TJ, Haig TJ, Seal AN, Pratley JE and Wu H (2009) Lavender as a source of novel plant compounds for the development of a natural herbicide. Journal of Chemistry and Ecology. 35: 1129-1136.

17 . Hassanpouraghdam MB, Hassani A, Vojodi L, HajisamadiAsl B and Rostami A (2011) Essential oil constituents of Lavandula officinalis Chaix. from northwest Iran. Chemija. 22(3): 167-171.

 

18 . Kara N and Baydar H (2013) Determination of lavender and lavandin cultivares. (Lavandula sp.) containing high quality essential oil in Isparta, Turkey. Turkish Journal of Field Crops. 18(1): 58-65.

19 . Khalid Kh A (2006) Influence of water stress on growth, essential oil, and chemical composition of herbs (Ocimum sp.). Internatinal Agrophysics. 20: 289-296.

20 . Khorasaninejad S, Mousavi A, Soltanloo H, Hemmati KH and Khalighi A ( 2011) The effect of drought stress on growth parameters, essential oil yield and constituent of Peppermint (Mentha piperita L.). Journal of Medicinal Plants Research. 5(22): 5360-5365.     

21 . Kim CY, Ahn YO, Kim SH, Kim YH, Lee HS, Catanach AS, Jacobs JME, Conner AJ and Kwak SS (2010) The sweet potato IbMYB1 gene as a potential visible marker for sweetpotato intragenic vector system. Physiologia Plantarum. 139: 229-240.

22 . Lis-Balchin M (2002) Lavender The genus Lavandula. Taylor & Francis, UK. 296p.

23 . Razmjoo K, Heydarizadeh P and Sabzalian MR (2008) Effect of salinity and drought stresses on growth parameters and essential oil content of Matricaria chamomila. International Journal of Agriculture and Biology. 10: 451-4.

24 . Ozturk A, Unlukara A, Ipek A and Gurbuz B (2004) Effects of salt stress and water deficit on plant growth and essential oil content of Lemon Balm (Melissa officialis L.). Pakistan Journal of Botany. 36(4): 787-792.

25. Tonutti I and Liddle P (2010) Aromatic plants in alcoholic beverages. Flavour and Fragrance Journal. 25: 341-350.

26. Uhrikova A, Ferakova V and Schwarzova T (1983) In IOPB chromosome number reports. Taxon. 32: 507-508.