بررسی سازگاری و پایداری عملکرد دانه ارقام گندم در اقلیم سردسیر و معتدل ایران

نویسنده

کارشناس ارشد گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز، تبریز

چکیده

این مطالعه به منظور بررسی سازگاری و پایداری عملکرد دانه ارقام آبی گندم نان الوند، الموت، زرین، نوید، آذر 2، سبلان، امید و بزوستایا، در قالب طرح آماری بلوک های کامل تصادفی و به مدت سه سال زراعی (89-1386) در شش شهرستان اجرا شد. در هر سال و در هر منطقه پس از برداشت، تجزیه واریانس ساده برای عملکرد دانه انجام و در پایان سال سوم در هر منطقه تجزیه واریانس مرکب (سه ساله) و در خاتمه تجزیه واریانس مرکب نهایی (سه سال و شش منطقه) انجام شد. برای تعیین پایداری ارقام از روش های لین و بینز، واریانس محیطی، اکووالانس ریک و واریانس پایداری شوکلا استفاده گردید. نتایج حاصل از تجزیه مرکب (سه سال و شش منطقه) نشان داد که اثر متقابل ژنوتیپ × منطقه × سال بر عملکرد دانه از نظر آماری معنی دار بود. بیشترین و کمترین عملکرد دانه در بین ارقام آزمایشی به ترتیب متعلق به ارقام الوند با 74/3 و آذر 2 با 72/2 تن در هر هکتار می باشد. نتایج حاصل از تجزیه پایداری به روش لین و بینز نشان داد که رقم زرین دارای کمترین واریانس درون مکانی در بین ارقام آزمایشی بوده و کمترین واریانس محیطی نیز متعلق به رقم آذر 2 است. نتایج حاصل از تجزیه پایداری به روش واریانس پایداری شوکلا نشان داد که کمترین واریانس پایداری شوکلا در بین این ارقام به ترتیب متعلق به ارقام زرین و سبلان می باشد. همچنین، نتایج حاصل از روش اکووالانس ریک نشان داد که رقم زرین دارای کمترین اکووالانس ریک در بین ارقام می باشد. جمع بندی نتایج حاصل از این بررسی نشان می دهد که ارقام زرین و سبلان از پایداری بالاتری نسبت به سایر ارقام مورد تحقیق برخوردار بوده و کشت آن در مناطق مورد مطالعه توصیه می شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Study of adaptability and grain yield stability of wheat cultivars in cold and moderate-cold climate of Iran

نویسنده [English]

  • Masuod Bakhshayeshi Geshlagh
چکیده [English]

In order to study adapatability and yield stability of irrigated bread wheat cultivars Alvand, Alamout, Zarrin, Navid, Azar 2, Sabalan, Omid and Bezostiya this experiment was conducted in RCBD during three cropping seasons (2007-2010) in six cities. Simple ANOVA and combined analysis of variance for three years in every location and also combined analysis of variance for three years and six locations were implemented. Lin and Binns parameter, environmental variance, Rick Ecovalance method and Shukla stability variance were used for determination of stable cultivars. Results of combined ANOVA (three years × six locations) showed that interaction effect of year × location × genotype was significant. The highest and lowest grain yield belonged to Alvand (3/74 tha1) and Azar 2 (2/72 tha1) cultivars. Results of stability analysis with Lin and Binns method showed that Zarrin cultivar had the lowest inside location variance for grain yield and the lowest environmental variance belonged to Azar 2 cultivar. Results of stability analysis with Shukla Stability variance method showed that Zarrin and Sabalan cultivars had the lowest Shukla stability variance, respectively. Also results of Rick Ecovalance method showed that Zarrin cultivar had the highest amount for this parameter. Zarrin and Sabalan cultivars had the lowest yield stability and can be recommended for studied locations.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Adaptability
  • bread wheat
  • Grain yield
  • Shukla stability variance

1 . امیدی تبریزی ا. ح.، احمدی م.، شهسواری ج. و کریمی س (1379) بررسی پایداری عملکرد دانه و روغن در چند رقم و لاین گلرنگ زمستانه. نهال و بذر. 16: 145-130.

2 . امیری گنکچین ع (1375) بررسی سازگاری و پایداری عملکرد ارقام گندم­ دوورم در مناطق دیم گرمسیر و نیمه گرمسیر کشور. نهال و بذر. 12: 48-42.

3 . بخشایشی م.، بخشایشی ه. و شکارچی­زاده م (1388) بررسی سازگاری و پایداری عملکرد دانه ارقام آبی گندم در منطقه شمال غرب ایران. چکیده مقالات همایش علوم کشاورزی و صنایع وابسته. 17 دی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد آزادشهر، 100 ص.

4 . خدابنده ن (1374) زراعت غلات. انتشارات دانشگاه تهران، تهران. 248 ص.

5 . چوکان ر (1378) بررسی پایداری عملکرد هیبریدهای ذرت دانه­ای با استفاده از معیارهای مختلف پایداری. نهال و بذر.  15: 183-170.

6 . دهقانی ح (1373) تجزیه پایداری عملکرد ارقام متوسط­رس و  دیر­رس ذرت. پایان­نامه کارشناسی ارشد. دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران.

7 . دهقانپور ز (1385) بررسی عملکرد و پایداری در هیبریدهای زودرس ذرت. نهال و بذر. 22: 52-45.

8 . صادق­زاده اهری د.، حسین­پور ط.، خلیل­زاده غ. و علیزاده خ (1384) بررسی سازگاری و پایداری عملکرد دانه لاین­های گندم دوروم در مناطق گرمسیر و نیمه گرمسیر دیم. نهال و بذر. 21: 576-561.

9 . فرشادفر  ع. ا (1377) کاربرد ژنتیک کمّی در اصلاح نباتات. انتشارات طاق بستان دانشگاه رازی، کرمانشاه. 396 ص.

10 . موسویون م (1367) مطالعه اثرات متقابل ژنوتیپ در محیط و تخمین سازگاری و ثبات عملکرد ارقام گندم معمولی. علمی کشاورزی. 12: 17-3.

 

11 . Breese EJ (1969) The measurement and significance of genotype × environment interaction in grasses. Heredity. 24: 27-44.

12 . Briggle  LW and Curtis BC (1987) Wheat wordwide. In: E. G. Heyne (ed). Wheat and wheat improvement. Second edition. Madson. Wis. USA. pp: 1-32.

13 . Eberhart SA and Russell WA (1966) Stability parameters for comparing varieties. Crop Science. 6: 36-40.

14 . Francis TR and Kannen berg  LW (1978 ) Yield  Stability studies in short-season maize. A descriptive method for genotypes. Canadian Journal of Plant Science. 58: 1029-1034.

15 . Hawtin G, Iwanage M and Hodykin T (1996) Genetic resources in breeding for adaptation. Euphytica. 92: 255-266.

16 . Lin CS and Binns MR (1991) Genetic properties of four types of Stability parameter. Theoretical and Applied Genetics. 82: 505-509.

 17 . Lin CS, Binns MR and Letkovitch LP (1986) Stability analysis: Where do we stand?  Crop Science. 26: 894-900.

18 . Mcintosh MS (1983) Analysis of combined experiments. Agronomic 75: 153-155.

19 . Rommer TH (1947) Sind die ertragreicheren sorten ertragssicherer?. DGL-Kitt. 32: 87-89.

20 . Roustaie M, Mogaddam M, Mahfouzi S, and Mohammadi A (1996) Comparison of stability analysis of grain yield in wheat and barley cultivars in dry lands. Proceedings of the 4th Iranian Congress of Crop Production and Plant Breeding. Isfahan University of Technology, Isfahan, Iran. P. 252.

21. Shukla GK (1972) Some statistical aspects of partitioning genotype × environmental components of variability. Heredity 29: 237-242.

22 . Wricke G (1962) Uber eine methode zur erfassung der olologischen sterubretic in feld versuchen. Pflanzuecht 47: 92-96.