نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• راضیه پوربیرک ¹
• فرهاد مهاجری ²
• مهدی مدن دوست ³
• ابوالفتح مرادی ⁴

¹ دانشجوی دکتری گروه زراعت، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد فسا، فسا، ایران.

² استادیار گروه زراعت، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد فسا، فسا، ایران.

³ دانشیار گروه زراعت، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد فسا، فسا، ایران.

⁴ استادیار بخش تحقیقات خاک و آب، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی فارس، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، شیراز، ایران.

چکیده

هدف: این پژوهش با هدف ارزیابی نقش مدیریت تغذیه زیستی–معدنی در بهبود تحمل به کم‌آبی، حفظ عملکرد دانه و پایداری شاخص‌های فیزیولوژیکی و بیوشیمیایی گیاه کینوا تحت سطوح مختلف آبیاری انجام شد.

روش‌ پژوهش: آزمایش طی دو سال زراعی متوالی (۱۴۰۰–۱۴۰۱ و ۱۴۰۱–۱۴۰۲) به‌صورت اسپلیت‌پلات فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار اجرا گردید. سطوح آبیاری (۱۰۰، ۷۵ و ۵۰ درصد ظرفیت زراعی) به‌عنوان عامل اصلی و ترکیب فاکتوریلی کودهای زیستی (عدم تلقیح، نیتروکسین و بیوفسفر) و محلول‌پاشی ریزمغذی‌ها (شاهد، آهن و روی) به‌عنوان عوامل فرعی در نظر گرفته شدند. صفات عملکرد دانه، شاخص برداشت، میزان پرولین، کربوهیدرات کل، پروتئین محلول و فعالیت آنزیم کاتالاز اندازه‌گیری شدند.

یافته‌ها: نتایج نشان داد کاهش آبیاری موجب افت معنی‌دار عملکرد دانه گردید؛ به‌گونه‌ای که در سطح ۷۵ درصد ظرفیت زراعی، عملکرد ۲۰ تا ۳۰ درصد و در سطح ۵۰ درصد ظرفیت زراعی، ۳۵ تا ۵۲ درصد کاهش یافت. ترکیب نیتروکسین + آهن در هر دو سال بالاترین عملکرد را داشت؛ به‌طوری که در آبیاری کامل عملکرد را تا ۲۸۵۹ کیلوگرم در هکتار (۲۲٪ افزایش نسبت به شاهد) و در کم‌آبی شدید تا ۱۵۸۳ کیلوگرم در هکتار (۳۰–۳۳٪ افزایش) ارتقا داد. شاخص برداشت نیز با محدودیت آب کاهش یافت، اما تیمار بیوفسفر + آهن بیشترین پایداری را نشان داد و در شرایط ۵۰٪ ظرفیت زراعی مقدار ۱۳/۳۵٪ را حفظ کرد (در مقابل ۱۸/۲۷٪ در شاهد). تجمع پرولین در شرایط کم‌آبی افزایش یافت، ولی کاربرد نیتروکسین + آهن موجب کاهش آن تا ۴۱٪ نسبت به شاهد شد. همچنین، تیمار بیوفسفر موجب افزایش ۳۷٪ در کربوهیدرات کل و نیتروکسین باعث افزایش ۴۱٪ در پروتئین محلول برگ در شرایط کم‌آبی شدید گردید. فعالیت آنزیم کاتالاز در اثر کاهش رطوبت افزایش یافت، اما تلقیح زیستی به‌ویژه با نیتروکسین، این افزایش را تا حدود ۳۹٪ تعدیل کرد.

نتیجه‌گیری: به‌طور کلی، نتایج بیانگر آن است که مدیریت تلفیقی تغذیه زیستی–معدنی، به‌ویژه ترکیب نیتروکسین با آهن، با بهبود وضعیت تغذیه‌ای و فیزیولوژیکی گیاه، کاهش اثرات اکسیداتیو و حفظ ترکیبات سازگار با کم‌آبی، موجب افزایش معنی‌دار عملکرد و پایداری کینوا در شرایط محدودیت آبی می‌شود. این راهبرد می‌تواند به‌عنوان گزینه‌ای پایدار و زیست‌سازگار برای بهبود کارایی مصرف آب و حفظ عملکرد کینوا در مناطق خشک و نیمه‌خشک کشور توصیه گردد.

کلیدواژه‌ها

• بیوفسفر
• رژیم‌های آبیاری
• ریزمغذی‌ها
• کینوا
• نیتروکسین

عنوان مقاله [English]

Effect of Bio–Mineral Nutrition Management on Physiological Efficiency and Performance Stability of Quinoa (Chenopodium quinoa Willd.) under Deficit Irrigation Conditions

نویسندگان [English]

• Razieh Pourbeirak ¹
• Farhad Mohajeri ²
• Mehdi Madandoust ³
• Abolfath Moradi ⁴

¹ PhD Student of the Department of Agriculture, Fa. C, Islamic Azad University, Fasa, Iran

² Assistant Professor, Department of Agriculture, Fa. C, Islamic Azad University, Fasa, Iran

³ Associate Professor, Department of Agriculture, Fa. C, Islamic Azad University, Fasa, Iran

⁴ Assistant Professor, Department of Soil and Water Research, Fars Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education, and Extension Organization (AREEO), Shiraz, Iran

چکیده [English]

Objective: This study aimed to evaluate the role of bio–mineral nutrition management in enhancing drought tolerance, maintaining seed yield, and stabilizing physiological and biochemical indices of quinoa under varying irrigation levels

Method: The experiment was conducted over two consecutive growing seasons (2021–2022 and 2022–2023) using a factorial split-plot arrangement within a randomized complete block design with three replications. Irrigation levels (100%, 75%, and 50% of field capacity) were considered the main factor, while factorial combinations of biofertilizers (no inoculation, Nitroxine, and BioPhosphor) and foliar micronutrient sprays (control, iron, and zinc) were considered sub-factors. Measured traits included seed yield, harvest index, proline content, total carbohydrates, soluble protein, and catalase enzyme activity. In addition, soil physical and chemical properties were periodically monitored to ensure the accuracy of treatment effects and to assess potential long-term improvements in soil fertility and biological activity. Statistical analyses were performed using combined ANOVA across years, and mean comparisons were conducted by LSD at 5% probability level.

Results: The results indicated that reduced irrigation significantly decreased seed yield; at 75% field capacity, yield declined by 20–30%, and at 50% field capacity, by 35–52%. The Nitroxine + iron treatment consistently produced the highest yields in both years; under full irrigation, yield increased to 2859 kg·ha⁻¹ (22% higher than the control), and under severe drought, it reached 1583 kg·ha⁻¹ (30–33% increase). Harvest index also decreased under water limitation, but the BioPhosphor + iron treatment showed the greatest stability, maintaining 13.35% under 50% field capacity compared to 18.27% in the control. Proline accumulation increased under drought stress; however, Nitroxine + iron application reduced it by up to 41% compared to the control. Additionally, BioPhosphor enhanced total carbohydrates by 37%, and Nitroxine increased leaf soluble protein by 41% under severe drought. Catalase activity increased due to reduced soil moisture, but biofertilizer inoculation, particularly with Nitroxine, moderated this increase by approximately 39%. These findings collectively highlight the synergistic role of microbial inoculants and micronutrient application in maintaining plant metabolic efficiency and reducing oxidative damage during water scarcity.

Conclusion: Overall, the findings suggest that integrated bio–mineral nutrition management, especially the combination of Nitroxine and iron, improves the nutritional and physiological status of quinoa, mitigates oxidative stress, and preserves drought-adaptive compounds, thereby significantly enhancing yield and stability under water-limited conditions. This strategy can be recommended as a sustainable and environmentally compatible approach to improve water-use efficiency and maintain quinoa productivity in arid and semi-arid regions. Moreover, such integrative management practices contribute to long-term soil health improvement, reduced dependence on chemical fertilizers, and enhanced resilience of cropping systems to climate variability.

کلیدواژه‌ها [English]

• BioPhosphor
• irrigation regimes
• micronutrients
• Nitroxine
• Quinoa