نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• مهدی جودی ¹
• سعید حکیمی خیاوی ²

¹ گیاهان دارویی، دانشکده کشاورزی مشگین‌شهر، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

² کارشناس ارشد، اداره جهاد کشاورزی مشگین‌شهر، اردبیل، ایران

چکیده

هدف: در گلرنگ، بخش زیادی از مواد فتوسنتزی در اندام‌های رویشی باقی مانده و به دانه‌ها منتقل نمی‌شود. از طرفی، وقوع دماهای بالا در مرحله گرده‌افشانی و پر شدن دانه گلرنگ، پتاسیل عملکرد گیاه را کاهش می‌دهد. افزایش تسهیم مواد فتوسنتزی از اندام‌های رویشی به زایشی، احتمالا پتانسیل عملکرد گلرنگ را در شرایط نامطلوب محیطی افزایش خواهد داد. هدف تحقیق حاضر، بررسی اثر هورمون‌های آبسیزیک اسید و جاسمونیک اسید بر تسهیم و انتقال مجدد مواد فتوسنتزی و عملکرد دانه در گلرنگ بهاره بود.

روش پژوهش: آزمایش در مزرعه پژوهشی دانشکده کشاورزی مشگین‌شهر در سال زراعی 1403 انجام گردید. طرح مورد استفاده بلوک‌های کامل تصادفی و تعداد تکرار، سه بود. تیمارهای آزمایشی شامل: 1- گیاهان آبی گلرنگ بدون هورمون‌پاشی (شاهد) 2- گیاهان دیم گلرنگ بدون هورمون‌پاشی 3- گیاهان آبی گلرنگ با هورمون‌پاشی آبسزیک آسید 4- گیاهان آبی گلرنگ با هورمون‌پاشی جاسمونیک اسید، بود. هورمون‌های آبسیزیک اسید و جاسمونیک اسید بعد از اتمام گرده‌افشانی بر روی گیاهان و در طی سه نوبت پاشیده شدند. صفات مختلف در سه مرحله نموی یعنی ابتدای تشکیل طبق (قبل از هورمون‌پاشی)، ابتدای رشد دانه (یک هفته بعد از اتمام هورمون‌پاشی) و رسیدگی فیزیولوژیک اندازه‌گیری شدند.

یافته‌ها: در ابتدای تشکیل طبق، ارتفاع گیاهان و زیست‌توده در گیاهان آبی بیشتر از دیم بود. تیمارهای آزمایشی در بیشتر موارد، اختلاف معنی‌داری در اوایل رشد دانه نداشتند. ارزیابی صفات در رسیدگی فیزیولوژیک نشان داد که شرایط دیم و کاربرد هورمون‌های آبسیزیک اسید و جاسمونیک اسید، صفات زیست توده، وزن طبق و تعداد دانه در بوته را بطور معنی‌داری در مقایسه با شاهد کاهش دادند. بالاترین مقدار انتقال مجدد، در گیاهان تیمار شده با هورمون جاسمونیک اسید مشاهده شد. مقدار این صفت در تیمار آبسیزیک اسید، گیاهان دیم و گیاهان شاهد در رتبه‌های بعدی بود. بیشترین عملکرد دانه در بوته و شاخص برداشت مربوط به تیمار آبیاری بدون‌ هورمون‌پاشی (شاهد) بود. شرایط دیم و استعمال خارجی هورمون‌های آبسیزیک اسید و جاسمونیک اسید، مقدار عملکرد دانه را به طور معنی‌داری در قیاس با گیاهان شاهد کاهش دادند.

نتیجه‌گیری: به نظر می‌رسد که تاثیر کاربرد هورمون‌های آبسیزیک اسید و جاسمونیک اسید در کاهش فتوسنتز جاری و تولید مواد پرورده به مراتب بیشتر از تاثیر آنها در افزایش انتقال مجدد و بهبود تسهیم مواد فتوستزی به دانه‌ها بوده است. این احتمال وجود دارد که کاربرد هورمون‌های مذکور در بعد از نیمه اول پر شدن دانه و زمانی که فتوسنتز جاری کاهش می‌یابد، باعث افزایش بیشتر انتقال مجدد و بهبود عملکرد دانه گردد.

کلیدواژه‌ها

• آبسیزیک اسید
• جاسمونیک اسید
• انتقال مجدد
• گلرنگ

عنوان مقاله [English]

Assessment of Agronomic and Physiologic Responses of Safflower to Abscisic and Jasmonic Acid Application

نویسندگان [English]

• Mehdi Joudi ¹
• Saeid Hakimi Khiav ²

¹ . Department of Plant Science and Medicinal Herbs, MeshginShahr Faculty of Agriculture, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran

² Meshgin-Shahr Jihad Keshavarzi, Ardabil, Iran

چکیده [English]

Objective: In safflower, a considerable proportion of photosynthates remains in vegetative organs and is not efficiently translocated to developing grains. Moreover, the occurrence of high temperatures during pollination and seed filling markedly reduces the yield potential of the crop. Improving the partitioning of assimilates from vegetative to reproductive sinks may enhance safflower performance under unfavorable environmental conditions. The present study aimed to evaluate the effects of abscisic acid and jasmonic acid on remobilization of stored photoassimilates and grain yield of spring safflower.

Methods: The experiment was conducted at the research farm of the Faculty of Agriculture of Meshgin-Shahr during the 2024 growing season. A randomized complete block design with three replications was used. Experimental treatments included: 1) irrigated plants without hormone application as control, 2) rainfed plants without hormone application, 3) irrigated plants sprayed with abscisic acid, and 4) irrigated plants sprayed with jasmonic acid. Both hormones were applied after completion of pollination in three consecutive sprays. Traits were measured at three developmental stages, namely the beginning of capitulum formation before spraying, the onset of seed growth one week after the last spray, and physiological maturity.

Results: At the beginning of capitulum formation, plant height and total biomass were greater in irrigated than in rainfed plants. In most cases, the experimental treatments did not show significant differences at the early stage of seed growth. Evaluation at physiological maturity indicated that rainfed conditions and application of abscisic and jasmonic acids significantly reduced biomass, capitulum weight, and number of seeds per plant compared with the control. The highest amount of remobilization was observed in plants treated with jasmonic acid. The value of this trait in the abscisic acid treatment, rainfed plants, and the control ranked next, respectively. The greatest grain yield per plant and harvest index were obtained from the irrigated control without hormone spraying. Rainfed conditions as well as external application of abscisic and jasmonic acids significantly decreased grain yield in comparison with the control plants.

Conclusion: It appears that the effect of applying abscisic and jasmonic acids on reduction of current photosynthesis and production of assimilates was much greater than their role in enhancing remobilization and improving partitioning of photo-assimilates to grains. There is a possibility that the use of these hormones after the first half of grain filling, when current photosynthesis declines, may lead to higher remobilization and better grain yield. Further studies under diverse environments are recommended to confirm these findings and optimize application timing.

کلیدواژه‌ها [English]

• Abscisic acid
• Jasmonic acid
• Remobilization
• Safflower