منصور شاکری؛ حسین شمسی محمودابادی؛ معصومه صالحی؛ محمدعلی باغستانی میبدی
چکیده
هدف: باتوجهبه شور شدن تدریجی منابع آب و خاک در بیشتر دشتهای کشور، پیش بینی میشود که بهتدریج سطح زیرکشت کینوا، به عنوان یک گیاه شورزیست و متحمل به تنشهای محیطی در مزارع کشور گسترش یابد. از آنجایی که معمولاً در تناوب زراعی، گندم بعد از کینوا کشت میشود، بررسی اثرات دگرآسیبی بقایای کینوا بر جوانهزنی، عملکرد و سایر صفات مرفوفیزیولوژیک ...
بیشتر
هدف: باتوجهبه شور شدن تدریجی منابع آب و خاک در بیشتر دشتهای کشور، پیش بینی میشود که بهتدریج سطح زیرکشت کینوا، به عنوان یک گیاه شورزیست و متحمل به تنشهای محیطی در مزارع کشور گسترش یابد. از آنجایی که معمولاً در تناوب زراعی، گندم بعد از کینوا کشت میشود، بررسی اثرات دگرآسیبی بقایای کینوا بر جوانهزنی، عملکرد و سایر صفات مرفوفیزیولوژیک گندم ضروری و هدف اصلی اجرای این پژوهش بوده است.
روش پژوهش: پژوهش حاضر طی سالهای 1401 و 1402 در قالب چهار آزمایش در مرکز ملی تحقیقات شوری(یزد) و تحت شرایط آزمایشگاه، گلخانه و مزرعه انجام شد. آزمایشهای جوانهزنی بهصورت فاکتوریل و در قالب طرح پایه کاملاً تصادفی با دو عامل و سه تکرار در آزمایشگاه و اتاقک رشد اجرا شد. درصد جوانهزنی، سرعت جوانهزنی، میانگین مدت زمان جوانهزنی، درصد گیاهچههای نرمال، طول ساقچه، طول ریشه چه و بنیه بذر پارامترهای مورد بررسی در این آزمایش ها بود. همچنین آزمایشات بررسی تأثیر ساپونین و بقایای کینوا بر شاخص های رشد گندم بهصورت فاکتوریل و در قالب طرح پایه بلوکهای کامل تصادفی با دو عامل و در سه تکرار در شرایط گلخانه و مزرعه اجرا شد. در این آزمایشها، شاخص سطح برگ، تعداد خوشه در مترمربع، تعداد دانه در خوشه، عملکرد، وزن هزاردانه، وزن خشک، ارتفاع و شاخص برداشت اندازهگیری و مورد بررسی آماری قرار گرفت. بهمنظور تفکیک اثر فشار اسمزی محلولهای عصاره از اثر آللوکمیکالها، یک شاهد با پلیاتیلن گلیکول 8000 نیز اعمال شد.
یافتهها: اثر بازدارندگی عصاره و پودر ساپونین و بقایای کینوا در اکثر صفات مورد بررسی در آزمایشهای جوانهزنی و رشد گندم در شرایط آزمایشگاه، گلخانه و مزرعه، در سطح احتمال یکدرصد معنیدار بود. همچنین میزان غلظت در تمام صفات مورد بررسی در سطح احتمال یکدرصد نسبت به شاهد معنیدار و با افزایش غلظت میزان تأثیر تیمار افزایش داشت. اثر متقابل نوع اندام و غلظت هم بر تمام صفات مورد بررسی در سطح احتمال یکدرصد معنیدار بود. اثرات بازدارندگی ساپونین و اندامهای مختلف کینوا بر گندم، در اکثر صفات رشدی موردارزیابی در شرایط گلخانه و مزرعه در مقایسه با نتایج آزمایشهای جوانهزنی در آزمایشگاه ضعیفتر بود. همچنین ناهنجاریهایی در تعدادی از بذرهای جوانهزده مشاهده شد.
نتیجه گیری: این نتایج همگی بر خاصیت دگرآسیبی ساپونین و اندام های مختلف کینوا روی گندم دلالت دارد. لذا چنانچه در تناوب زراعی، گندم بعد از کینوا کشت شود، بقایای کینوا میتوانند اثرات دگرآسیبی جدی بر جوانهزنی و رشد گندم داشته و عملکرد و تولید دانه و کاه را کاهش دهند.