مهدی حدادی نژآد؛ حمیدرضا فنایی؛ نادعلی باقری؛ مانی معرفت زاده خامنه؛ نوشین رحمانی
چکیده
امروزه به دلیل گرایش جهانی به گیاه درمانی مسئله حفاظت از گونههای دارویی و معطر در تمام نقاط جهان مورد توجه زیادی قرار گرفته است. در این مطالعه، تعداد 20 اکوتیپ بومی سیاهدانه در قالب طرح آزمایشی بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار در سال زراعی 1401 -1400 در مزرعه پژوهشی مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر کرج مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج ...
بیشتر
امروزه به دلیل گرایش جهانی به گیاه درمانی مسئله حفاظت از گونههای دارویی و معطر در تمام نقاط جهان مورد توجه زیادی قرار گرفته است. در این مطالعه، تعداد 20 اکوتیپ بومی سیاهدانه در قالب طرح آزمایشی بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار در سال زراعی 1401 -1400 در مزرعه پژوهشی مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر کرج مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج در تجزیه واریانس تنوع بالایی بین اکوتیپهای مورد مطالعه از نظر صفات فنولوژیک (تعداد روز تا گلدهی و رسیدگی فیزیولوژیکی)، ارتفاع بوته، عملکرد و اجزای عملکرد (شامل تعداد فولیکول در بوته، تعداد بذر در فولیکول و وزن هزار دانه) مشاهده شد. در مقایسه میانگینها بر اساس آزمون چند دامنهای دانکن در سطح احتمال 5 درصد بیشترین عملکرد دانه در اکوتیپهایی ثبت شد که بیشترین میزان قطر طولی و عرضی فولیکول، تعداد فولیکول در بوته، تعداد دانه در فولیکول و وزن هزار دانه را داشتند. بر اساس تجزیه خوشهای به روش وارد و مربع فاصله اقلیدسی اکوتیپهای مورد مطالعه در سه دسته متمایز گروهبندی شدند. در گروه اول اکوتیپهای دیرگل و دیررس با تعداد انشعاب ساقه، ارتفاع بوته و قطر فولیکول بیشتر قرار گرفتند. همچنین در اکوتیپهای گروه دوم بیشترین عملکرد دانه مشاهده شد که این موضوع را میتوان با طولانیتر بودن دوره بین گلدهی و رسیدگی دانه (دوره پر شدن دانه) در آنها مرتبط دانست. در تجزیه به عاملها سه عامل نخست 90/73 درصد از تغییرات بین دادهها را توجیه نمودند که بهترتیب عامل صفات مورفوفنولوژیک، عملکرد و اجزای عملکرد و شاخص رشد طولی نامگذاری شدند. در این مطالعه، اکوتیپ TN-82-750 بهعنوان نمونه زودرس، اکوتیپهای TN-82-691، TN-59-224 و IPK بهعنوان نمونههای میانرس و اکوتیپ TN-59-254 بهعنوان نمونه دیررس شناسایی شدند؛ و این در حالی بود که این اکوتیپها از عملکرد بالایی در این مطالعه برخوردار بودند. به نظر میرسد این اکوتیپها میتوانند برای مناطق با فراهمی آب و نهادههای موجود قابل توصیه باشند. بهطور کلی بین اکوتیپها تنوع ژنتیکی بالقوه بالایی مشاهده شد که با توجه به بومی بودن و سازگاری بالای آنها میتوان از آنها بهعنوان منبع ژنتیکی ارزشمند در برنامههای بهنژادی استفاده نمود.